Evde Organik Gübre Yapımı
Mutfaktan çıkan çay posası, sebze kabukları ve kuru yapraklar aslında çöp değil. Doğru karıştırıldığında bitkileriniz için bedava besin kaynağı. Kendi gübrenizi yaptığınızda hem torbayla gübre almaktan kurtulursunuz hem de toprağınızın yapısı yıl yıl iyileşir.
Aşağıda organik gübre nasıl yapılır sorusunun cevabını adım adım, evde gerçekten uygulanabilir şekilde bulacaksınız. Balkonda bir kova, bahçede bir köşe; ikisi de yeterli.
Önce Şunu Bilin: Kompostun Mantığı
Kompost, mikroorganizmaların organik atığı parçalamasıdır. Bu canlıların dört şeye ihtiyacı var:
- Karbon (kahverengi malzeme): Kuru yaprak, karton, saman, talaş, kuru dal parçaları.
- Azot (yeşil malzeme): Sebze-meyve kabuğu, çim kırpığı, çay-kahve posası.
- Nem: Sıkılmış sünger kadar. Damlamayacak, ama kuru da olmayacak.
- Hava: Oksijen olmazsa çürüme kokar.
Kaba oran: 2-3 ölçek kahverengi, 1 ölçek yeşil. Bu dengeyi tutarsanız işin yüzde 80'i tamam.
Adım Adım Kompost Yapımı
- Kap veya alan seçin. Bahçede 1x1 metre bir alan yeter. Balkonda 40-60 litrelik kapaklı plastik bidon iş görür. Bidonun yanlarına ve dibine matkapla 1 cm'lik havalandırma delikleri açın.
- Yer seçimine dikkat edin. Yarı gölge ideal. Tam güneş kütleyi kurutur, tam gölge soğuk ve yavaş bırakır. Bahçedeki güneş-gölge dengesini planlarken kompost köşesini de hesaba katın.
- Tabana drenaj serin. İlk katman kaba olsun: ince dallar, mısır sapı, kalın karton parçaları. Bu katman alttan hava dolaşımı sağlar.
- Katmanlı doldurun. Bir avuç yeşil malzemenin üstüne iki avuç kahverengi. Her yeşil katmandan sonra mutlaka kuru malzeme örtün. Koku ve sinek probleminin yarısı bu basit hareketle çözülür.
- Malzemeleri küçültün. Kabukları 2-3 cm'lik parçalara doğrayın. Kartonu yırtın. Küçük parça daha hızlı ayrışır.
- Başlatıcı ekleyin. Bir kürek bahçe toprağı veya olgun kompost, mikroorganizmaları hemen devreye sokar. Yanmış hayvan gübresi varsa bir miktar eklemek süreci hızlandırır.
- Nemi kontrol edin. Bir tutam alıp sıkın. Su damlıyorsa kuru malzeme ekleyin. Dağılıp toz oluyorsa spreyle nemlendirin.
- Haftada bir havalandırın. Dirgen, bel veya uzun bir sopayla alt-üst edin. Bidonsa kapağı kapatıp yatırıp yuvarlayın. Bu adımı atlarsanız süre iki katına çıkar.
- Sıcaklığı takip edin. İlk 1-2 haftada kütlenin ortası elle dokunulduğunda ılık-sıcak olmalı. Isınma varsa süreç doğru gidiyor.
- Olgunlaştırın. 2-4 ay sonra (kışın daha uzun) koyu kahverengi, ufalanan, orman toprağı kokan bir yapı elde edersiniz. Malzemelerin ne olduğu ayırt edilmiyorsa hazır demektir. Kullanmadan önce iri parçaları eleyip yeni yığına geri atın.
Komposta Ne Girer, Ne Girmez
| Girer | Girmez |
|---|---|
| Sebze ve meyve kabukları | Et, kemik, balık artığı |
| Kahve ve çay posası | Süt, yoğurt, peynir, yağ |
| Yumurta kabuğu (ezilmiş) | Pişmiş yağlı yemek artığı |
| Kuru yaprak, saman, talaş | Kedi-köpek dışkısı |
| Karton, gazete (mürekkepsiz tercih) | Tohum tutmuş yabani otlar |
| Çim kırpığı, budama artığı | Hastalıklı bitki yaprakları |
Kompost Dışında 4 Pratik Doğal Gübre
1. Bitki Çayı (Sıvı Gübre)
Bir kovaya ısırgan veya karahindiba yapraklarını doldurun, üzerini su ile örtün. Kapağı gevşek kapatıp 10-14 gün bekletin, arada karıştırın. Kokusu keskin olur. Kullanırken 1 ölçek sıvıya 10 ölçek su katın. Yapraktan değil, kök bölgesine verin. Yeşil aksam gelişimi için çok etkilidir.
2. Yumurta Kabuğu Tozu
Kabukları yıkayıp kurutun, havanda toz edin. Kalsiyum kaynağıdır. Domates ve biberde çiçek dibi çürüklüğüne karşı destek olur. Dikim çukuruna bir tatlı kaşığı serpin.
3. Muz Kabuğu Suyu
2-3 muz kabuğunu bir litre suda 2 gün bekletin. Potasyum içerir, çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde haftada bir verin.
4. Kahve Posası
Kurutup toprak yüzeyine ince serpin. Toprağı gevşetir, hafif asidik etki yapar. Kalın tabaka hâlinde dökmeyin, küf yapar.
Sık Yapılan Hatalar
- Sadece mutfak atığı atmak. Yeşil malzeme tek başına ıslak, kokulu bir çamura döner. Kuru malzeme şart.
- Hiç karıştırmamak. Havasız kalan yığın küflenir, sinek çeker ve aylarca ayrışmaz.
- Aşırı sulamak. Yağmura açık yığının üstünü bir örtüyle koruyun.
- Olgunlaşmamış komposta fide dikmek. Yarı ayrışmış malzeme ısı ve amonyak üretir, kökleri yakar. Elenmiş ve kokusu toprak gibi olan kompostu kullanın.
- Saf kompostta yetiştirmek. Kompost tek başına yetiştirme ortam