Evde Kompost Hazırlamak: Adım Adım Rehberi

Mutfakta çıkan çay posası, sebze kabuğu ve kuru yapraklar aslında çöp değil. Doğru koşullarda bunlar birkaç ay içinde koyu renkli, mis kokulu bir toprak düzenleyicisine dönüşür. Kompost yapımı, bahçenizin besinini dışarıdan satın almadan zenginleştirmenin en ucuz yoludur.

Aşağıdaki adımlar apartman balkonunda da, müstakil bahçede de uygulanabilir. Ölçek değişir, mantık aynı kalır.

Kompostun temel mantığı

Kompost, mikroorganizmaların organik maddeyi parçalamasıyla oluşur. Bu canlıların dört şeye ihtiyacı var:

• Karbon (kahverengi malzeme): kuru yaprak, saman, karton, talaş, kuru dal.
• Azot (yeşil malzeme): sebze-meyve kabuğu, çay-kahve posası, taze çim, yeşil budama artığı.
• Nem: sıkılmış sünger kadar ıslak.
• Hava: oksijen olmazsa çürüme başlar, koku çıkar.

Pratikte hedeflenen oran hacim olarak 2-3 ölçek kahverengi, 1 ölçek yeşil. Bunu ezberleyin, gerisi detay.

Adım adım kompost hazırlama

1. Kabınıza karar verin. Bahçede 1x1 metre tahta bir çerçeve yeterli. Balkonda 40-60 litrelik kapaklı bir plastik bidon kullanın. Bidonun alt kısmına ve yan yüzeylerine matkapla 8-10 mm delikler açın. Delik yoksa hava yok.
2. Yeri seçin. Yarı gölge ideal. Tam güneş yığını kurutur, sürekli gölge soğuk tutar. Yağmurun içine dolmadığı, ama tamamen kuru kalmayan bir köşe arayın. Bahçede gölge ve ışık dengesini planlarken kompost köşesine de yer ayırmak işinizi kolaylaştırır.
3. Kahverengi tabanla başlayın. Alta 8-10 cm kalınlığında kuru dal, saman veya parçalanmış karton koyun. Bu tabaka drenaj sağlar, fazla suyu aşağı bırakır.
4. Katman katman doldurun. Bir avuç yeşil atık koydunuz, üstüne iki avuç kahverengi ekleyin. Her mutfak boşaltmasından sonra üstünü kuru malzemeyle kapatın. Bu tek alışkanlık sinek ve koku sorununun yarısını çözer.
5. Parçaları küçültün. Karpuz kabuğu bütün halde aylarca durur. Bıçakla 3-5 cm'lik parçalara ayırın. Kartonları elle yırtın. Yüzey alanı arttıkça ayrışma hızlanır.
6. Nemi kontrol edin. Bir tutam alın, avucunuzda sıkın. Su damlıyorsa fazla ıslak: kuru yaprak, talaş veya karton ekleyin. Dağılıp toz gibi savruluyorsa kuru: pülverizatörle su püskürtün. Hortumla boca etmeyin.
7. Havalandırın. İlk ay haftada bir, sonra iki haftada bir yığını karıştırın. Bahçe çatalı veya uzun bir sopa yeterli. Bidon kullanıyorsanız kapağı kapatıp yatırarak yuvarlayabilirsiniz.
8. Isınmayı gözlemleyin. Doğru kurulmuş bir yığın ilk günlerde ısınır, elinizi soktuğunuzda ılık gelir. Isı düşerse karıştırın ve biraz yeşil malzeme ekleyin. Isı hiç olmazsa yığın küçüktür ya da çok kurudur.
9. Olgunlaşmayı bekleyin. Yaz aylarında düzenli karıştırılan bir yığın 2-3 ayda, kışın ve müdahalesiz bırakılırsa 6-9 ayda hazır olur. Bitiş işareti şudur: koyu kahverengi renk, orman toprağı kokusu, içine attığınız malzemelerin tanınmaz hale gelmesi.
10. Eleyip kullanın. İri parçaları ayırmak için kaba bir elekten geçirin. Kalan iri kısımları yeni yığına maya olarak geri koyun. Elenmiş kompostu saksı harcının içine hacim olarak %20-30 oranında karıştırın veya bitki diplerine 2-3 cm serpin.

Neyi atarsınız, neyi atmazsınız

Sık yapılan hatalar

• Sadece mutfak atığı atmak. Yığın çamura döner, ekşir, kokar. Kahverengi malzemeyi bir kenarda çuvalda hazır tutun.
• Kabı hiç karıştırmamak. Havasız kalan yığın ayrışmaz, sadece kokuşur. Karıştırmak beş dakikalık iş.
• Çok küçük hacimle çalışmak. 20 litrenin altındaki yığınlar ısınmaz, çok yavaş ilerler. En az 40-50 litre hedefleyin.
• Deliksiz kapalı kova. Havalandırma deliği olmayan kap kompost değil silaj üretir.
• Yağmurda üstü açık bırakmak. Su besinleri yıkar. Bahçe yığınının üstünü branda veya kalın saman tabakasıyla örtün.
• Olgunlaşmadan kullanmak. Ham kompost kök yakar, fide gelişimini durdurur. Tanınabilir kabuk parçası varsa bekleyin.
• Yumurta kabuğunu bütün atmak. Ezmezseniz yıllarca ayn